Ilon Maskning raketa va sun’iy yo‘ldoshlar ishlab chiqaruvchi SpaceX kompaniyasi o‘zining tarixiy IPO (aksiyalarni birlamchi ommaviy joylashtirish) jarayonida investitsiya banklari bilan o‘ta noyob va noodatiy kelishuvga erishdi. Kompaniya anderrayterlar (boshqaruvchi banklar) tomonidan «greenshoe» opsioni ishga solingan taqdirda, ular uchun hech qanday xizmat haqi (komissiya) to‘lamasligini ma’lum qildi.
Uoll-strit amaliyotida kamdan-kam kuzatiladigan ushbu kelishuv tufayli Goldman Sachs va Morgan Stanley kabi yirik moliya gigantlari kamida 75 million dollar qo‘shimcha daromaddan mahrum bo‘lishdi.
«Greenshoe» opsioni nima va u SpaceX’ga nima beradi?
«Greenshoe» (qo’shimcha joylashtirish opsioni) — bu IPO o’tkazayotgan banklarga bozorda talab yuqori bo’lgan taqdirda, rejalashtirilgan hajmdan yana qo’shimcha 15% gacha aksiya sotish huquqini beruvchi mexanizmdir.
SpaceX keysida ushbu opsion bankirlarga yana 11,25 milliard dollarlik aksiyalarni bozorga chiqarish imkonini beradi. Taqqoslash uchun, ushbu qo‘shimcha hajmning o‘zi ham dunyodagi juda ko‘plab yirik IPO’larning umumiy hajmidan ancha kattadir. Bankirlarda ushbu opsionni amalga oshirish uchun 30 kun muddat bor, biroq ular buning ortidan biror sent ham komissiya olishmaydi.
Raqamlar va faktlar: SpaceX IPO’si qanchaga tushmoqda?
Garchi qo‘shimcha opsion tekin bo‘lsa-da, SpaceX asosiy listing jarayoni uchun bankirlarga munosib haq to‘laydi. Ammo bu ham umumiy hajm fonida juda kichik foizni tashkil etadi:
Umumiy IPO hajmi: $75 milliard (tarixiy rekord).
Banklarga to‘lanadigan umumiy haq: $500 million.
Komissiya stavkasi: Atigi 0,67%.
Odatda, investitsiya banklari IPO o‘tkazish uchun 4% dan 7% gacha komissiya undirishadi. Juda yirik debyutlarda bu ko‘rsatkich pasaysa-da, odatda baribir 1% dan kam bo‘lmaydi. Mask moliya bozorida o’z ta’sirini o’tkaza olganini yana bir bor isbotladi.
Komissiya pullari banklar o‘rtasida qanday taqsimlanadi?
| Bank nomi | Loyihadagi roli | Komissiya miqdori |
|---|---|---|
| Goldman Sachs | Etakchi anderrayter (Boshqaruvchi) | ~$100 000 000 |
| Morgan Stanley | Etakchi anderrayter (Boshqaruvchi) | ~$100 000 000 |
| Bank of America | Hamkor anderrayter | $75 000 000 |
| Citigroup | Hamkor anderrayter | $75 000 000 |
| JPMorgan Chase | Hamkor anderrayter | $75 000 000 |
| Kichik hamkor banklar (12 dan ortiq) | Hammuallif (Co-manager) | ~$2 000 000 (har biriga) |
| JAMI POOL | – | $500 000 000 |
Maskning navbatdagi hazili: «Yashil poyabzallar»
Yaqindagina boyligi trillian dollardan oshgan Ilon Mask kelishuvning ramziy ma’nosiga urg’u berishni ham unutmadi. U juma kuni listing munosabati bilan Goldman Sachs va Morgan Stanley’ning top-menejerlarini uchrashuvga haqiqiy yashil rangli poyabzallarda (green shoes) kelishga majbur qildi.
Keyinchalik Mask ijtimoiy tarmoqlarda Morgan Stanley bosh direktori Ted Pik va boshqa nufuzli bankirlarning xuddi «Xalk» rangidagi krossovkalarni kiyib tushgan suratini ulashib, moliya olami ustidan navbatdagi g’alabasini hazil aralash nishonladi.
